Ποιος ξεκίνησε το Διαδίκυο και πώς λειτουργεί

Η σημερινή γενιά, ο εφευρέτης Τιμ , πώς οδηγήθηκε στο WWW, τι έφτιαξε αυτός και τι δημιουργούμε εμείς, οι βασικές αρχές και οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η τεχνολογία του.

I. Τί συμβαίνει σήμερα στο Διαδίκτυο

Πόσο μεγάλο είναι

«Tα πράγματα είναι πολύ σοβαρά, τον διέγραψε ακόμα και από φίλο της στο Facebook» σχολίασε η φίλη της Μαρίας για την εξέλιξη της σχέσης της με τον Γιώργο.

«Κάνε με add και θα κάνουμε chat για μερικές σελίδες. Θα κάνουμε like και θα τις ανεβάσουμε στο σύννεφο» προσπάθησε να αλλάξει τη συζήτηση ο Νίκος.

Πριν μερικά χρόνια οι παραπάνω κουβέντες θα παρέπεμπαν σε σουρεαλιστική ταινία. Όχι πια. Υφιστάμενες λέξεις έχουν αλλάξει νόημα και νέες έχουν προστεθεί στο λεξιλόγιό μας. Η «σελίδα» δεν παραπέμπει πλέον στο βιβλίο, ούτε στην αλλαγή σελίδας στη ζωή μας. Τα «σύννεφα» δεν πρόκειται να φέρουν βροχή. Αφορούν πλέον τα δεδομένα και τις κατανεμημένες online υπηρεσίες. Το «add» δεν αναφέρεται συνήθως στην πράξη της πρόσθεσης, αλλά στην προσθήκη «φίλων». To «like» αποτελεί ένα νεότευκτο είδος συναίνεσης και προτίμησης. Τόσο περίεργο, τόσο εύκολο και τόσο αμφιλεγόμενο.

Αν σας αρέσουν οι ημερομηνίες-ορόσημα, τότε το 2002 μπορεί να θεωρηθεί ως η αρχή της ψηφιακής εποχής, καθώς η ψηφιακή χωρητικότητα ξεπέρασε την παραδοσιακή. Το 2007, το 94% των δεδομένων της ανθρωπότητας ήταν σε ψηφιακή μορφή, ενώ σήμερα παράγουμε περισσότερα δεδομένα από αυτά που μπορούμε να αποθηκεύσουμε. Εκτιμάται ότι η αποθηκευτική ικανότητα των ψηφιακών μέσων διπλασιάζεται σε λιγότερο από 18 μήνες.

Μοιάζει ματαιοπονία. Μέσα σε λίγες ημέρες έρχεται μια νέα με λέτη για να επισκιάσει την προηγούμενη. Ας δούμε λίγα ακόμα νούμερα. Σύμφωνα με την Google , η διάδοση του Διαδικτύου υπερβαίνει κάθε εκτίμηση. Το 2009 υπήρχαν περισσότερες από 1 τρισεκατομμύριο ιστοσελίδες. Σκεφτείτε μόνο ότι το 2001 δεν ξεπερνούσαν το 1 δισεκατομμύριο. Στην εποχή του Web 2.0 , το 80% των χρηστών διαθέτει τουλάχιστον έναν λογαριασμό σε κοινωνικό δίκτυο. Στην κορυφή βρίσκεται το Facebook ξεπερνώντας το 1 δισεκατομμύριο χρήστες, ενώ το Twitter αποτελεί το ανερχόμενο «αστέρι» της κοινωνικής δικτύωσης.

Ο εκθετικός ρυθμός διάδοσης του Διαδικτύου οφείλεται στο ότι προσφέρει μια πρωτόγνωρη εμπειρία πλοήγησης και αξιοποίησης της πληροφορίας. Οποιοσδήποτε μπορεί να συναλλάσσεται, όποτε και από όπου το επιθυμεί. Την ίδια στιγμή είναι το μοναδικό σύστημα που οι χρήστες εισέρχονται και το μεταβάλλουν χωρίς αδειοδότηση από κεντρική αρχή. Στηρίζεται στην ενεργό συμμετοχή τους, την οποία και ενσωματώνει εκ κατασκευής.

Δεν θα αναλύσουμε λεπτομερώς τους αριθμούς και τις τεχνολογίες του Διαδικτύου. Θα χαράξουμε μια διαδρομή πάνω από τον κώδικα και τις στατιστικές. Όχι όμως και ανεξάρτητα από αυτά. Σε κάθε βήμα μας, δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι έχουμε να κάνουμε με ένα ανθρώπινο κατασκεύασμα που έχει τεχνικές ευκολίες, ατέλειες και περιορισμούς.

Πώς η ανθρώπινη φύση συνδιαλέγεται και εξελίσσεται με την τεχνολογία; Πιοι είναι οι βασικοί κίνδυνοι και οι ευκαιρίες; Ερωτήματα που θέτουμε μέσα από καθημερινά παραδείγματα. Ας ξεκινήσουμε, λοιπόν, χαράσσοντας αδρές διαχωριστικές γραμμές μεταξύ των γενιών στις οποίες διακρίνονται οι χρήστες.

Οι γενιές και οι προκλήσεις τους

Παλιότερα μιλούσαμε για τη γενιά της Coca Cola, με παρόμοιες συνήθειες σε όλο τον κόσμο και τη γενιά της τηλεόρασης (ή του «καναπέ») με έμφαση στην παθητική παρακολούθηση και την κατανάλωση. Σήμερα, οι πιο πολλοί μιλούν για τη γενιά του Διαδικτύου και των ψηφιακών μέσων. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της και πώς διαφοροποιείται σε σχέση με τους «μεγάλους»;

Οι «ιθαγενείς» του νέου ψηφιακού οικοσυστήματος γεννήθηκαν μετά τη δεκαετία του 1990 και μεγάλωσαν με το Διαδίκτυο. Η λεγόμενη «πρώτη γενιά του Διαδικτύου» έμαθε να αναζητά πληροφορίες στις μηχανές αναζήτησης, να ενημερώνεται, να παίζει διαδραστικά παιχνίδια, να κατεβάζει τραγούδια και ταινίες και να συνομιλεί δωρεάν. Μέσα σε λιγότερα από δέκα χρόνια, αναδείχθηκε μια δεύτερη, οι «i-νέοι», που πήραν το όνομά τους από τις συσκευές της Apple. Σε αντίθεση με την πρώτη γενιά, δεν διακατέχονται από το κατοχικό σύνδρομο της πληροφορίας, αλλά προτιμούν να βλέπουν βίντεο και να ακούν μουσική στο Διαδίκτυο. Δεν γεμίζουν σκληρούς δίσκους με ταινίες τις οποίες δεν θα προλάβουν ποτέ να δουν. Αποθηκεύουν τις πληροφορίες τους στο σύννεφο και στα κοινωνικά μέσα. Χρησιμοποιούν Greeklish και συντομογραφίες στα μηνύματα. Στέλνουν λιγότερα SMS. Προτιμούν να «τιτιβίζουν» στο Τwitter . Στα μαθήματά τους συμπληρώνουν την αναζήτηση στην Google με το άρπα-κόλλα (όπως copy-paste) στη Βικιπαίδεια. Χαρακτηρίζονται από καλές επιδόσεις στην πολυδιεργασία, μέτριες στην εμβάθυνση και αμφιλεγόμενες στην κριτική σκέψη. Αψηφούν τους κινδύνους και αναλαμβάνουν υψηλά ρίσκα και στο Διαδίκτυο. Όπως και στην υπόλοιπη ζωή τους. Πίσω από την καθημερινότητα και οι δύο γενιές του Διαδικτύου καλούνται στην πράξη να διαμορφώσουν τα δικά τους όρια σε τέσσερα βασικά επίπεδα: (1) Τοπικό και Οικουμενικό, (2) Ιδιωτικό και Δημόσιο, (3) Διαδικτυακό και Φυσικό και (4) Ανωνυμία και Λογοδοσία.

Από το "ΠΩΣ ΘΑ ΖΗΣΩ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ"

Διαδίκτυο και κοινωνία

Τι πραγματικά αλλάζει με την έλευσή του στην πολιτική, στην απεργία, στον πόλεμο, στην τέχνη , στον πολιτισμό και στην οικονομία.

I. Ένας παλαιός κόσμος τόσο καινούργιος...

Η επανάσταση των επαναστάσεων

Θα μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι το Διαδίκτυο είναι μια τεχνολογική επανάσταση, σαν όλες τις άλλες. Σαν την τυπογραφία, το τηλέφωνο και την τηλεόραση. Ή ότι απλώς κληρονομεί τις ιδιότητες των τεχνολογιών πάνω στις οποίες βασίστηκε. Τον υπολογιστή, την ψηφιακή αναπαράσταση και το Internet . Παρότι μοιράζεται κοινά χαρακτηριστικά με το παρελθόν συνιστά μια αλλαγή στις ίδιες τις επαναστάσεις! Εκτός του ότι μετασχηματίζει όλες σχεδόν τις υφιστάμενες τεχνολογίες και αποτελεί την κρίσιμη υποδομή για τις πολιτικές αλλαγές και τις καινοτομίες, είναι η πρώτη φορά που ο καταναλωτής έχει δικαίωμα να τροποποιεί, να μεταφέρει και να επωφελείται από έναν παραγωγικό πόρο. Μέχρι σήμερα, στη βιομηχανική κοινωνία , αυτά αποτελούσαν αποκλειστικά προνόμια ολίγων παραγωγών. Ο καταναλωτής μπορούσε να χρησιμοποιήσει μόνο τα τελικά προϊόντα τους. Τώρα, ένα μέρος της online πληροφορίας μπορεί να αξιοποιηθεί από τους χρήστες, χωρίς ειδικές άδειες και διαδικασίες επιλογής. Αλλά και κάτι παραπάνω. Έχουμε πρόσβαση στον πηγαίο κώδικά του. Φαντάζεστε ποτέ ότι θα αποκτήσετε πρόσβαση στην κατασκευή ενός αεροπλάνου; Πώς καταφέρνουν οι απλές τεχνολογίες του Διαδικτύου κάτι τόσο επαναστατικό − ακόμα και για τις επαναστάσεις;

Όπως περιγράψαμε προηγουμένως, τα ψηφιακά κείμενα μεταφέρονται στο Internet , αποκτώντας την κατάλληλη μορφή, μια αποκλειστική διεύθυνση και τη δυνατότητα διασύνδεσης. Για να απαντήσουμε τα ερωτήματα, πρέπει να δούμε τους μετασχηματισμούς πέρα από την τεχνολογία.

Ένα υπερκείμενο όταν δημοσιεύεται στο Διαδίκτυο, προσφέρει την επιλογή στους υπόλοιπους χρήστες να το διαβάσουν και να το ανασυνθέσουν. Η απελευθέρωση ενός υπερκειμένου από την τοπική διάσταση του υπολογιστή οδηγεί στη δυνατότητα μετασχηματισμού του. Ελάσσονος ή μείζονος. Σε οικουμενική κλίμακα, με σύντομο, απλό και ανέξοδο τρόπο. Η απελευθέρωση αυτή θυμίζει το παιδί που εντάσσεται σε μια κοινότητα. Τετριμμένα, ο άνθρωπος μαθαίνει, εργάζεται, διασκεδάζει, και εν τέλει, εξελίσσεται μέσα σε ομάδες. Έτσι, μεταφορικά, και το υπερκείμενο αποκτά νόημα ύπαρξης και μετασχηματίζεται μέσα σε ένα διασυνδεδεμένο σύνολο από υπερκείμενα. Αν τώρα στη θέση του υπερκειμένου βάλετε μια φωτογραφία, ένα βίντεο, μια έννοια, έναν άνθρωπο, μια σχέση, μια επιχείρηση, ένα κράτος ή οτιδήποτε μπορεί να αποκτήσει έναν URI , τότε έχετε στα χέρια σας την πηγή της online επανάστασης.

Μια επιχείρηση στο Διαδίκτυο δεν θα είναι ποτέ όπως πριν. Μπορεί να την προτιμήσουν εκατομμύρια χρήστες. Μπορεί και να κλέψουν τα δεδομένα των πελατών της. Σκεφτείτε αναλόγως για τους ανθρώπους με προφίλ στο Facebook και τις χώρες που προσφέρουν online υπηρεσίες. Αλλάζει η ζωή όταν συναντάμε πρόσωπα και πράγματα του παρελθόντος.

Ο μετασχηματισμός του ψηφιακού σε διαδικτυακό είναι επαναστατικός γιατί συνδέεται άμεσα με τις κοινωνικές οντότητες. Μεταμορφώνει από το κείμενο μέχρι τις ιδέες και από τις επιχειρήσεις μέχρι τα κράτη. Αγκαλιάζει ένα ασυνήθιστα μεγάλο εύρος υφιστάμενων τεχνολογιών και επαναπροσδιορίζει όχι μόνο τη σχέση του ανθρώπου με την τεχνολογία, αλλά και την ίδια του την ύπαρξη.

Στην υπόλοιπη διαδρομή διερευνούμε τις διαστάσεις αυτού του μετασχηματισμού στην ομάδα και στο άτομο. Ξεκινάμε με την περιγραφή των τεσσάρων βασικών αλλαγώ ν. Ψηλαφούμε τη συλλογικότητα μέσα από την ανάλυση της πολιτικής, του πολέμου, της τέχνης και της οικονομίας στο Διαδίκτυο.

Τι πραγματικά αλλάζει

Αρχικά, μιλούσαμε για δύο παράλληλους κόσμους: τον φυσικό και τον ψηφιακό. Είναι τόσο δομικός ο αμφίδρομος μετασχηματισμός που πλέον βιώνουμε έναν ενιαίο κόσμο με επαυξημένες ιδιότητες. Έναν κόσμο με νέες ευκαιρίες και κινδύνους οι οποίοι παραμένουν, εν πολλοίς, θολοί και ανεξερεύνητοι. Μπερδεύονται όλο και πιο πολύ, παλιές και νέες δυνατότητες με τις φοβίες και τις αναστολές μας. Δεν μπορούμε ακόμη να δούμε καθαρά και να επιλέξουμε τι είναι καινούργιο, τι μας ταιριάζει, τι να κρατήσουμε και τι να αφήσουμε. Έχει στ’ αλήθεια νέα χαρακτηριστικά η σημερινή πραγματικότητα και αν ναι, ποια είναι αυτά;

Για να κατανοήσουμε τις αλλαγές που συμπαρασύρουν κομμάτια από τη ζωή μας, διαχωρίζουμε τις μείζονες από τα επιφαινόμενα και αναζητούμε πώς μας επηρεάζουν. Ξεκινάμε με τέσσερις βασικές αλλαγές που επιφέρει το Διαδίκτυο: (1) οικουμενική αναπαράσταση και επικοινωνία με χαμηλό κόστος, (2) πλοήγηση και συμμετοχή σε έναν ωκεανό πληροφορίας για πρόσωπα και πράγματα, (3) σε ένα αποκεντρωμένο σύστημα με χαλαρούς δεσμούς (4) το οποίο προϋποθέτει την καταγραφή της συμπεριφοράς του χρήστη ως συστατικό λειτουργίας του.

Φθηνή οικουμενική αναπαράσταση και επικοινωνία

Η ανθρωπότητα σταδιακά κατάφερε να αποθηκεύσει την προφορική της παράδοση σε έντυπη μορφή. Τα έντυπα, όμως, κοστίζουν ακριβά σε υλικά και ανθρώπινη εργασία. Επιπλέον, μεταφέρονται δύσκολα και δεν καταναλώνονται ταυτόχρονα. Το Διαδίκτυο κατέστησε εφικτή μια ουτοπική σκέψη του παρελθόντος: να γράφεις ένα κείμενο που το βλέπουν ταυτόχρονα όσοι θέλουν, με αμελητέο κόστος. Και όχι μόνο το διαβάζουν, αλλά και το αλλάζουν. Από το κείμενο επεκταθήκαμε στη φωτογραφία, στο βίντεο και σε λίγο σε κάθε συσκευή.

Για εμάς τους σαραντάρηδες, δεν είναι μακριά η εποχή που τα υπεραστικά τηλεφωνήματα αποτελούσαν μέρος του προϋπολογισμού μας. Σήμερα, οι online κλήσεις είναι δωρεάν. Βέβαια, αυτά ισχύουν μόνο στον αναπτυγμένο κόσμο και όχι στους φτωχούς λαούς που δεν έχουν πρόσβαση στο Διαδίκτυο. Η δυνατότητα οικουμενικής αναπαράστασης και επικοινωνίας μέσα από τα κατάλληλα οικονομικά κίνητρα οδηγεί τους χρήστες στη συμμετοχή σε έναν ωκεανό πληροφορίας για πρόσωπα και πράγματα. Πρώτη φορά, ο χρήστης μπορεί να συνεισφέρει στη συζήτηση είτε πρόκειται για το περιεχόμενο ενός νομοσχεδίου είτε για το καινούργιο τραγούδι της Spears.

Πλοήγηση και συμμετοχή σε έναν ωκεανό πληροφορίας για πρόσωπα και πράγματα

Η δυνατότητα να παρακολουθείς από την ακροθαλασσιά μια ομιλία τη στιγμή που συμβαίνει και να περιηγείσαι στα κείμενα του ομιλητή είναι κάτι που δεν φανταστήκαμε ποτέ. Η καθημερινή προσθήκη πληροφοριών από εκατομμύρια χρήστες δημιουργεί μια νέα συλλογική μνήμη απελευθερώνοντας ένα κομμάτι του εγκεφάλου. Την ίδια στιγμή μεγαλώνει η ανάγκη καλύτερων φίλτρων για την αξιοποίηση της πληθωριστικής αυτής πληροφορίας.

Η πλοήγηση και η συμμετοχή σε έναν ωκεανό πληροφορίας για πρόσωπα και πράγματα συνιστά μια βαθιά αντιφατική λειτουργία καθώς είναι ταυτόχρονα κοινωνική και ατομική. Κοινωνική όταν επισκέπτομαι μια σελίδα και καταγράφομαι αυτόματα από τον ιδιοκτήτη της ή όταν δημιουργώ τη δική μου και αναζητώ την επικοινωνία με τους υπόλοιπους χρήστες. Ατομική διότι έχω την επιλογή της απομονωμένης πλοήγησης και δημιουργίας από όπου και όποτε θέλω. Η επιλογή αυτή βασίζεται στην αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική του Internet .

Αποκεντρωμένο σύστημα με χαλαρούς δεσμούς

Αν προσπαθήσετε να μετακινήσετε ένα κάδρο στην οικογενειακή οικία είναι πιθανό να υποστείτε τη μήνιν της διακοσμήτριας-μητέρας σας. Αντίθετα, στο μεγαλύτερο πληροφοριακό σύστημα της ανθρωπότητας προσθέτετε σελίδες χωρίς άδεια από κεντρική αρχή. Αρκεί να μην παραβιάζεται ο νόμος (εάν έχει σχετική πρόβλεψη) και να ακολουθείται η βασική τεχνολογία. Και αν τον παραβιάζετε και δεν σας διαβάζει κανένας, πάλι δεν υπάρχει πρόβλημα. Η αποκεντρωμένη ισχύς, η μεταφορά δύναμης από το κέντρο στα άκρα και οι απλές αρχές στη διαχείριση περιεχομένου συνετέλεσαν στη ραγδαία εξέλιξη του Διαδικτύου σε οικουμενική πλατφόρμα πληροφοριών. Όταν γράφετε σε μια online κοινότητα, επικοινωνείτε και διαδημιουργείτε με ανθρώπους που δεν γνωρίζετε ή δεν πρόκειται να συναντήσετε ποτέ. Η ύπαρξη τέτοιων χαλαρών δεσμών υπήρχε και στο παρελθόν μέσω αλληλογραφίας ή τηλεφώνου, αλλά ποτέ πριν δεν ήταν τόσο ευρεία και αποτελεσματική.

Από το "ΠΩΣ ΘΑ ΖΗΣΩ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ"

Διαδίκτυο και άτομο

Ο δικτυωμένος άνθρωπος, οι έμμεσοι και οι άμεσοι κίνδυνοι που αντιμετωπίζει. Η διαδικτυακή ευφυΐα και το μεταψηφιακό σχολείο. Ο ρόλος του Διαδικτύου στη σημερινή κρίση.

Από το χωριό στην πόλη και στον κόσμο

Είχα την τύχη να προλάβω το Μυρμήγκι της Χίου το 1980. Κάθε καλοκαίρι βίωνα μια γλυκιά καθημερινότητα. Στα τρέχοντα μέτρα θα την έλεγες καθορισμένη, χωρίς ποικιλία. Το πρωί ποτίζαμε τους μπαξέδες, φροντίζαμε τα ζώα και «κεντούσαμε» τα μαστιχόδεντρα. Μερικά μεσημέρια μπάνιο στη θάλασσα με το λεωφορείο και την Κυριακή εκκλησία. Τα Σάββατα κατηφορίζαμε στη Χώρα για τα ψώνια της εβδομάδας. Η πόρτα του σπιτιού ανοιχτή σε κάθε χωριανό. Για το φίλεμα ή τον πόνο του. Ζωή σε μικρά πέτρινα «κουτάκια», ορατά και προσβάσιμα σε όλους. Σπάνιζαν οι επισκέψεις ξένων, και οι βόλτες μας με τα πόδια έφταναν μέχρι το διπλανό χωριό.

Με το πέρασμα των χρόνων, οι δρόμοι βελτιώθηκαν, τα δίκυκλα έγιναν φθηνότερα, πύκνωσαν τα σούρτα φέρτα. Σπάνια με έβρισκες σπίτι. Έλειπα στη θάλασσα με φίλους και σε ανεξερεύνητα μέρη. Είχα βγει έξω από το μικρό μου «κουτί». Ανακάτευα τα χωριά και τις παραλίες.

Δεν πάει καιρός που σε ένα σπίτι χτισμένο πάνω στους κήπους των παππούδων περνάω ώρες οnline συνεργασίας. Τα σούρτα φέρτα περιλαμβάνουν Θεσσαλονίκη, Αθήνα και στο Διαδίκτυο για τις υπόλοιπες συναντήσεις. Έχω την αίσθηση ότι στο νησί οι νέοι και οι νιόφερτοι διάγουν παρόμοιο βίο. Ακόμα και οι αγρότες αναζητούν καλλιέργειες και επικοινωνούν με την οικουμένη μέσα από το Διαδίκτυο.

Με την αστυφιλία μεταφερθήκαμε από τα μικρά κουτάκια του χωριού στα μεγαλύτερα της πόλης. Αναζητούμε τη νέα ισορροπία μέσα σε ένα ατομικό διαδικτυακό «κουτάκι» που μεταφέρεται παντού και ανά πάσα στιγμή. Απομονωμένα χωριά υπήρχαν και πάντα θα υπάρχουν. Η διαφορά είναι ότι πλέον βιώνεις απαρατήρητος μια διαφορετική ζωή, έχοντας ελάχιστα κοινά με τους συγχωριανούς.

Στα προηγούμενα κεφάλαια, αναζητήσαμε την τεχνολογική και τη συλλογική υπόσταση των online «κουτιών» μας. Στη συνέχεια, αναζητούμε το πώς φτάσαμε ως εδώ, τι αλλάζει μέσα μας και τι μέλλει γενέσθαι. Προσπαθούμε να ταιριάξουμε τα μικρά και τα μεγάλα «κουτάκια» με τα online ατομικά. Ιδέες για να ανέβουμε στο κύμα της μετάβασης, έφηβοι και ενήλικες μαζί, από τα χωριά και τις πόλεις.

Homo connectus: ο δικτυωμένος άνθρωπος

Αφήσαμε το χωριό για την αναζήτηση εργασίας στην πόλη. Στην αρχή μεταφέραμε γειτονιές μέσα στις μεγαλουπόλεις. Μετά επικράτησαν η τηλεόραση και το τηλέφωνο. Το μικρό «κουτί» της πολυκατοικίας μας έπνιγε, δεν ξέραμε τον διπλανό και φεύγαμε μακριά. Το 1990, πριν τις εξετάσεις, κόλλησα στη φράση του Αντώνη Σαμαράκη: «ποτέ οι στέγες των σπιτιών δεν ήταν τόσο κοντά και οι ψυχές των ανθρώπων τόσο μακριά». Ήταν η συζήτηση της εποχής για την αστυφιλία και την αποξένωση . Η απομάκρυνση από τη γειτονιά επιταχύνθηκε και με την αλλαγή στα επαγγέλματα. Τα ταξίδια έγιναν προσιτά και μερικές εργασίες απαιτούν μετακίνηση. Ο ενιαίος προσωπικός και επαγγελματικός χώρος του χωριού διασπάστηκε σε διαφορετικές περιοχές. Οι φίλοι και οι συνάδελφοι δεν μένουν στην ίδια γειτονιά, κάποιες φορές ούτε στην ίδια χώρα. Το κάθε άτομο δημιουργεί τα προσωπικά δίκτυα σχέσεων, ανεξάρτητα από τον χώρο διαμονής. Τα συντηρεί με την τηλεπικοινωνία και τις μετακινήσεις. Η επιλογή στον χώρο και στον χρόνο συνάντησης και εργασίας μεταβιβάσθηκε από την κοινότητα στο άτομο. Η καθημερινή δράση έγινε την ίδια στιγμή οικουμενική και τοπική.

Μια τυπική συζήτηση στην εφηβεία ήταν η ομογενοποίηση της συμπεριφοράς των νέων και η ποπ κουλτούρα. Αν ψάξουμε για ένα κυρίαρχο χαρακτηριστικό στην τρέχουσα συμπεριφορά τους, θα οδηγηθούμε στο κινητό τηλέφωνο. Η «γενιά του αντίχειρα» μπορεί να στείλει SMS με κλειστά μάτια. Δεν διστάζει να κάνει πλάκα, να φλερτάρει, να μαλώσει και να χαλάσει το χαρτζιλίκι με το κινητό. Παράλληλα, με την αναβάθμιση των κινητών σε φορητές υπολογιστικές μονάδες, όλο και περισσότεροι άνθρωποι θεωρούν απαραίτητη τη χρήση του Διαδικτύου. Οι πόλεις και οι επιχειρήσεις προσφέρουν ασύρματη δικτύωση ως μια παραγωγική επένδυση. Είναι αυτονόητο για το καφενεδάκι να παρέχει πρόσβαση . Πάνω σε αυτό το περιβάλλον, το Διαδίκτυο βρίσκει γόνιμο έδαφος διότι βελτιώνει τη λειτουργία του τηλε-φώνου και προσφέρει δυνατότητες για ατομική δικτύωση. Τώρα, μπορείς να κάνεις online κάτι για το οποίο χρειαζόταν να περιμένεις στην ουρά. Μερικά επαγγέλματα γίνονται από το σπίτι και οι εταιρείες καθιερώνουν ημέρες τηλεργασίας.

Στον οικουμενικο-τοπικό τύπο ανθρώπου προστέθηκε ο δικτυωμένος, ο homo connectus. Το παιδί μας, ο homo connectus, θέτει σε δεύτερη μοίρα τον χώρο που βρίσκεται και προτάσσει την επαφή με τους ανθρώπους που επιλέγει. Νοιάζεται για τη σταδιοδρομία στο επάγγελμά του και είναι έτοιμος να αλλάξει κατεύθυνση ανά πάσα στιγμή. Η καριέρα δεν συνδέεται απαραίτητα με μια εταιρεία. Ούτε η φιλία και η ψυχαγωγία του με μια γειτονιά. Το ατομικό διαδικτυακό «κουτάκι» μπορεί να μεταφερθεί οπουδήποτε στον χώρο. Και από οποιαδήποτε συσκευή. Τον υπολογιστή μου, το κινητό σου. Το βάρος μετατοπίζεται στο πρόσωπο και όχι στις κοινωνικές δομές, μέρος των οποίων έχει ανοίξει προς το ευρύ κοινό. Το ίδιο το δικτυωμένο άτομο είναι προσβάσιμο συνήθως, κατόπιν συνεννοήσεως (π.χ. ένα μήνυμα για online ραντεβού) και σπάνια επιδιώκει την τυχαία συνάντηση (Πίνακας 2). Αλήθεια, σε ποιο χώρο γίνονται οι συναντήσεις αυτές; Στον δημόσιο ή στον ιδιωτικό; Έχουν νόημα στη ζωή του homo connectus τα παραδοσιακά όρια του ιδιωτικού και του δημόσιου χώρου;

Ο ιδιωτικοποιημένος χώρος

Η αγγλική λέξη «idiot» (ηλίθιος) προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό «ιδιώτης». Στην αρχαία Αθήνα ως «ιδιώτης» περιγράφεται, με αρνητική φόρτιση, αυτός που στερείται την ικανότητα ή το ενδιαφέρον συμμετοχής στα δημόσια. Στην καθομιλουμένη, ως «ιδιώτης» νοείται το αντίθετο του δημόσιου προσώπου ή του υπαλλήλου, εάν αναφέρεται σε επαγγελματική ιδιότητα.

Οι έννοιες του ιδιωτικού και του δημόσιου χώρου μπήκαν στη ζωή μας μετά τη Γαλλική Επανάσταση. Το άτομο ανέκτησε ένα μέρος του ελέγχου της ιδιωτικής ζωής του από τον κυρίαρχο φεουδάρχη. Η ιδιωτικότητα από αντικοινωνική συμπεριφορά μετατράπηκε σε βασική αξία, οικοδομώντας σταδιακά ένα σύστημα αξιών και καθημερινών πρακτικών για να την εξασφαλίζει. Το ιδιωτικό άσυλο προστατεύεται με ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο και παραβιάζεται από τις Αρχές σε ακραίες περιπτώσεις. Είναι κοινωνικά αποδεκτό το τείχος προστασίας στον χώρο μας και νιώθουμε άσχημα όταν κάποιος εισβάλλει σε αυτό. Αυτό το τείχος δεν έμεινε για πολύ καιρό αλώβητο καθώς άρχισε να αμφισβητείται από νέες τεχνολογίες και συμπεριφορές. Η πρώτη εισβολή έγινε από το ραδιόφωνο και ακολούθησε η τηλεόραση. Η ισχυρότερη όμως έγινε από το Διαδίκτυο. Μπορείς να μεταδίδεις την εικόνα του προσώπου και του χώρου σου, να εργάζεσαι, να παίζεις παιχνίδια και μουσική στον κόσμο. Όπως ήταν αναμενόμενο, στο online γίγνεσθαι μεταφέρεται και η επικοινωνία με κακόβουλους ανθρώπους. Το σπίτι έπαψε να είναι ένα σημείο ιδιωτικής απομόνωσης με μοναδική δίοδο την πόρτα. Απέκτησε ένα οικουμενικό παράθυρο, μεγαλύτερο ή μικρότερο, ανάλογα με τις προτιμήσεις του καθενός.

Από το "ΠΩΣ ΘΑ ΖΗΣΩ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ"

Κώδικας και άνθρωποι, ένα

Οι αξίες που δημιούργησαν και στηρίζουν τη λειτουργία του Διαδικτύου.

Για τους περισσότερους ανθρώπους το Διαδίκτυο είναι μια διαδεδομένη τεχνολογία. Για άλλους είναι ένα εργαλείο στην εργασία τους, ένα σημείο ενημέρωσης και επικοινωνίας και μια διέξοδος στα καθημερινά προβλήματα. Σταδιακά συνειδητοποιούμε ότι η online πρόσβαση έχει μετατραπεί σε βασική ανάγκη. Για τους γονείς είναι μια πηγή κινδύνων που καλεί για άμεσες και δύσκολες αποφάσεις. Μερικές από αυτές τις συζητήσαμε στα προηγούμενα κεφάλαια. Το Διαδίκτυο, στο μυαλό μερικών ανθρώπων, φαντάζει ως κάτι απόκοσμο ή, στην καλύτερη περίπτωση, ως ένα περιβάλλον αυστηρά διαχωρισμένο από τον φυσικό κόσμο. Είναι όμως αυτή η πραγματικότητα;

Στην πράξη, το Διαδίκτυο αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι στο καθημερινό γίγνεσθαι. Οι μαθητές επικοινωνούν στο Facebook , ψάχνουν στο Google και στη Βικιπαίδεια . Οι φορολογικές δηλώσεις υποβάλλονται online και οι γιαγιάδες ανακαλύπτουν το Skype. Ακόμα και όσοι απέχουν, συνήθως από προκατάληψη, αναθέτουν σε τρίτους να διεκπεραιώσουν τις εργασίες τους. Στα πρώτα χρόνια λειτουργίας του, το Διαδίκτυο ήταν όντως μια αποσπασματική αποτύπωση της πραγματικότητας. Ένα καθρεπτάκι που αντανακλούσε κατακερματισμένα μέρη του φυσικού κόσμου. Όπως η τηλεόραση. Χωρίς αμφίδρομη σχέση.

Με την ενεργή συμμετοχή των χρηστών και τη μαζική δημιουργία περιεχομένου από φορείς και χρήστες, οικοδομήθηκε μια νέα δυναμική σχέση ανάμεσα στον online και στο φυσικό κόσμο. Ο τρόπος που λειτουργούμε πλέον στο Διαδίκτυο επηρεάζει το σύνολο της ύπαρξής μας. Η ανταγωνίστρια επιχείρηση μας παίρνει πελάτες και βρίσκει φθηνότερες πρώτες ύλες. Οι συμφοιτητές του γιου μου ίδρυσαν online επιχείρηση και πήραν υποτροφία μελετώντας επιπλέον υλικό. Κάτι φτιάχνει ο δικός μου στο LinkedIn αλλά δεν ξέρω τι είναι...

Εξαιτίας της αποτελεσματικότητάς του στην επίλυση χρηστικών προβλημάτων, έχει επικρατήσει η εντύπωση ότι η επανάσταση του Διαδικτύου δεν βασίζεται στις βασικές ανθρώπινες αξίες , δεν διαλέγεται μαζί τους και δεν παράγει νέες εκφάνσεις τους. Λάθος! Μόνο φαινομενικά συμβαίνει αυτό. Στην πραγματικότητα, πηγάζει από αυτές και απαντά αρχέγονα ερωτήματα του ανθρώπου, όπως η αναζήτηση της γνώσης και η συμβίωση. Άλλωστε, μια ανθρώπινη προσπάθεια για να συνεχίσει να υφίσταται θα πρέπει να την πιστεύουμε βαθιά. Σε κάθε περίπτωση, μια συλλογική δράση απορρέει και συνεπάγεται την ύπαρξη υποκείμενων ηθικών αξιών. Απαιτεί μια αιτιολόγηση για τη χρησιμότητα και την ορθότητά της από την πλειοψηφία ή την ισχυρότερη ομάδα. Επομένως, μια τόσο μαζική λειτουργία βασίζεται και παράγει αξίες.

Στη συνέχεια, θα περιγράψω συνοπτικά τις αξίες πάνω στις οποίες στηρίχθηκε η εφεύρεση του Διαδικτύου και τι συμβαίνει σήμερα. Έχει σημασία η διαφύλαξη των αρχικών αξιών ως προϋπόθεση για τη βελτίωση της ανεξάρτητης και παραγωγικής λειτουργίας του. Οι αξίες που ενέπνευσαν τον εφευρέτη και τους συνεργάτες του δέχθηκαν και θα συνεχίσουν να δέχονται συνεχείς πιέσεις για έκπτωση. Δεν αποτελούν εξαίρεση. Το ίδιο συμβαίνει σε κάθε επιτυχημένη δραστηριότητα. Αυτές οι αξίες, όμως, θα πρέπει να παραμείνουν ως τα σταθερά σημεία και η πυξίδα για να συνεχίσουμε να βελτιώνουμε τη ζωή μας με το Διαδίκτυο. Αποτελούν την έμπνευση και το σημείο εκκίνησης κάθε προσπάθειας εξειδίκευσης της διαδημιουργικότητας.

Οι αξίες αλλάζουν περιεχόμενο

Συνήθως, θεωρούμε ότι οι διαχρονικές αξίες παραμένουν ταυτόσημες σε κάθε εποχή. Κάθε γενιά, όμως, με τις επιλογές της αναδεικνύει τις νέες αξιακές ιεραρχήσεις, τη νοηματοδότηση και τους τρόπους πραγμάτωσής τους. Πόσο δε μάλλον, όταν αφορούν τη γενιά που καλείται να γεφυρώσει αυτή την επανάσταση. Για παράδειγμα, το δικαίωμα της ανώνυμης περιήγησης στον δημόσιο χώρο έχει επεκταθεί στον οnline ιδιωτικοποιημένο χώρο και στη μη καταγραφή προσωπικών πληροφοριών χωρίς τη συναίνεση του ατόμου. Αντίστοιχα, επεκτείνεται και το ιδιωτικό άσυλο.

Οι βασικές αξίες στο νέο οικοσύστημα είναι οι εξής: (1) οικουμενική πρόσβαση, (2) ουδετερότητα δικτύου, (3) ανοιχτές υπολογιστικές υποδομές και δεδομένα, (4) δικαίωμα στη διαδημιουργία , (5) ανωνυμία και λογοδοσία, (6) διαφάνεια σε όλες τις συναλλαγές, (7) έλεγχος των προσωπικών δεδομένων από τους χρήστες και (8) προστασία από την πλήρη σκιαγράφηση (profiling).

Online πρόσβαση: ένα οικουμενικό δικαίωμα

Η ζωή με το Διαδίκτυο, μαζί με τις ευκολίες και τους προβληματισμούς, αναβίωσε αφηρημένες και ουτοπικές αξίες όπως αυτές της οικουμενικότητας και της πρόσβασης στους συλλογικούς μετασχηματισμούς της γνώσης. Η ανέξοδη αναπαράσταση και η διακίνηση πληροφοριών σε ευρεία κλίμακα κατέστησαν εφικτή και έδωσαν νόημα στη μαζική συμμετοχή. Η νέα οικουμενική αξία, η οποία κωδικοποιεί την επανάσταση του Διαδικτύου, είναι η online πρόσβαση. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση των Ηνωμένων Εθνών, συνιστά ένα θεμελιώδες οικουμενικό δικαίωμα και μια νέα αξία για κάθε πολίτη. Μέσα από την ανεμπόδιστη online πρόσβαση πηγάζει και ενδυναμώνεται η πεμπτουσία των διαχρονικών αξιών όπως η ελευθερία, η δικαιοσύνη και η δημοκρατία. Άλλοι ερευνητές όπως ο Vint Cerf , ένας από τους εφευρέτες του Internet, διαφοροποιείται, υποστηρίζοντας ότι μια τεχνολογία δεν μπορεί να συνιστά οικουμενικό δικαίωμα, παρά μόνο τον καταλύτη για την κατάκτησή του.

Με τη μια ή την άλλη διατύπωση, έχει παγιωθεί στις συνειδήσεις των περισσότερων ανθρώπων ότι η ελεύθερη πρόσβαση στο διαδικτυακό περιεχόμενο επεκτείνει την ανθρώπινη ικανότητα. Κατά τη γνώμη μου, η συζήτηση περί οικουμενικού δικαιώματος έχει διττό στόχο: να επιταχύνει την υλοποίηση πολιτικών ελεύθερης και καθολικής πρόσβασης και να προσελκύσει την επιστημονική διερεύνηση του θέματος στο πλήρες εύρος του από τη Φιλοσοφία και την Οικονομία μέχρι την Τεχνολογία.

Πρακτικά, η ποιότητα της νέας αυτής αξίας εξαρτάται από πέντε ομάδες παραγόντων: τα ελεύθερα και ανοιχτά πρότυπα, τις ανοιχτές υποδομές, την ανοιχτή πρόσβαση, την ανοιχτή γνώση και επιστήμη και, εν τέλει, τις ανοικτές διάνοιες. Οι παράγοντες αυτοί εξειδικεύονται σε επιμέρους ζητήματα όπως η ουδετερότητα του δικτύου, η αξιοπιστία της πληροφορίας, η διαδημιουργία , η ιδιωτικότητα κ.λπ. Επομένως, για να είναι αποτελεσματική η συμμετοχή των χρηστών, απαιτείται η εξασφάλιση από τις κυβερνήσεις ενός ελάχιστου επιπέδου «διαδικτυακής διαβίωσης» στους εξής τομείς:

Ανοιχτά Πρότυπα. Η συμμετοχική δημιουργία ανοιχτών προτύπων με την ισότιμη πρόσβαση των δημιουργών στην εκμετάλλευσή τους εξασφαλίζει ότι καμία εταιρεία δεν θα αποκτήσει αποκλειστικά δικαιώματα χρήσης σε αυτά (π.χ. W3C).

Ανοιχτές Υποδομές (υπολογιστές, λογισμικό, δεδομένα). Για να αξιοποιηθούν οι τεχνικές δυνατότητες των ανοιχτών προτύπων, απαιτούνται υπολογιστική ισχύς, λογισμικό και δεδομένα. Σε αυτές τις υποδομές πρέπει να έχουν δικαίωμα χρήσης όλοι οι πολίτες. Όταν ο κώδικας και το περιεχόμενο είναι ζωτικής σημασίας στις δραστηριότητες μιας ικανής πλειοψηφίας, τότε είναι σε όφελος της κοινωνίας να είναι ανοιχτά και με την ελάχιστη άμεση οικονομική συμμετοχή.

Ανοιχτή Επιστήμη. Η αξιοποίηση των ανοιχτών υποδομών από τους επιστήμονες δημιουργεί αποτελέσματα που κρίνονται και πολλαπλασιάζονται όταν είναι προσβάσιμα.

Ανοιχτή Πρόσβαση. Η πρόσβαση στο νέο οικοσύστημα είναι θεμελιώδες οικουμενικό δικαίωμα διότι δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την επέκταση των ικανοτήτων.

Ανοιχτές Διάνοιες. Η ενορχήστρωση των αρχών αυτών μπορεί να οδηγήσει σε καλύτερους συλλογικούς μετασχηματισμούς της γνώσης.

Η συζήτηση για τα θέματα αυτά ξεκίνησε στο παρελθόν, κυρίως με αφορμή το ανοιχτό λογισμικό. Ο διάλογος έχει πλέον επεκταθεί σε κάθε μέρος της αλυσίδας, με ένταση και ευρύτερη συμμετοχή από περισσότερες ανεξάρτητες, επιχειρηματικές και επιστημονικές κοινότητες. Στη συνέχεια, θα δούμε τα ζητήματα για τις υποδομές και την πρόσβαση.

Ανοιχτές Υποδομές

Το 2012 το Εθνικό Δίκτυο Έρευνας και Τεχνολογίας έδωσε στην κυκλοφορία τα προγράμματα ΩΚΕΑΝΟΣ (okeanos.grnet.gr) και ΠΙΘΟΣ+. Ας πιάσουμε το νήμα από την αρχή. Ήδη από το 2005, στο πλαίσιο της ομάδας εργασίας του ebusinessforum με τίτλο «Από το ψηφιακό χάσμα στον ηλεκτρονικό χώρο εργασίας: δημιουργώντας ευνοϊκό επιχειρηματικό περιβάλλον σε μειονεκτικές περιοχές» (goo.gl/bCXX6) είχα προτείνει, μεταξύ άλλων, τη διάθεση online αποθηκευτικού χώρου και υπολογιστικής ισχύος σε κάθε πολίτη. Η ιδέα άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά με την παροχή της υπηρεσίας αποθήκευσης δεδομένων στο σύννεφο. Ο «ανταγωνιστής» του Dropbox διατίθεται στα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας. Παρότι, η υπηρεσία έχει ακόμη δρόμο να διανύσει, η αρχή έγινε και την ακολούθησε το μεγάλο άλμα. Η παροχή υπολογιστικής ισχύος. Μπορείς από το μικρό αδύναμο φορητό σου μηχανηματάκι να εγκαθιστάς δυνατές εικονικές μηχανές σε όποιο λειτουργικό επιθυμείς και να εκτελείς τις εργασίες από απόσταση. Μηχάνημα δεν αγοράζεις και ούτε ρεύμα πληρώνεις. Υπάρχω για να δω την επέκταση με ΣΑΔ και για όλους τους χρήστες .

Οι «ανοιχτές υποδομές» αφορούν τέσσερα επίπεδα: (1) υποδομές δικτύου, (2) λειτουργικό σύστημα και εφαρμογές διαχείρισης περιεχομένου, (3) Διαδίκτυο και (4) δεδομένα.

Στο πρώτο επίπεδο περιλαμβάνεται η πρόσβαση στο δίκτυο επικοινωνίας. Οι ανοιχτές υποδομές, πέρα από διαθέσιμες, θα πρέπει να εξασφαλίζουν την ουδέτερη, ισότιμη και ανεμπόδιστη πρόσβαση σε κάθε διαθέσιμη εφαρμογή του Διαδικτύου.

Στο δεύτερο επίπεδο υποδομών τοποθετείται η ανάγκη για την ύπαρξη ελεύθερου και ανοιχτού κώδικα στο λειτουργικό σύστημα και στις εφαρμογές πλοήγησης και διαχείρισης περιεχομένου. Έτσι εξασφαλίζεται αφενός η ανέξοδη πρόσβαση σε μειονεκτικές ομάδες χρηστών, και αφετέρου η δυνατότητα σε ανεξάρτητους προγραμματιστές να καινοτομούν. Για να μπορέσουμε να αξιοποιήσουμε όλα τα παραπάνω, θα πρέπει να υφίσταται ένας ενιαίος χώρος πλοήγησης ο οποίος θα χαρακτηρίζεται από συνεκτικότητα, σταθερότητα και επεκτασιμότητα. Επιπλέον, θα πρέπει να περιέχει, όσο το δυνατόν περισσότερα, πλήρη και χρήσιμα δεδομένα. Η αξιοποίηση των δημόσιων ΣΑΔ συναρτάται άμεσα με τον στόχο αυτό και βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα.

Ανοιχτή Πρόσβαση

Το 2010 η Σουηδία αποφάσισε να κάνει το πρώτο βήμα και να ενσωματώσει στο Σύνταγμα την υποχρέωση του κράτους για την παροχή ευρυζωνικής πρόσβασης σε κάθε πολίτη. Οι ανοιχτές υποδομές, εφόσον εξασφαλίσουμε ότι λειτουργούν και είναι διαθέσιμες, θα πρέπει να είναι και προσβάσιμες με το μέγιστο όφελος και το ελάχιστο δυνατό κόστος για την κοινωνία. Στην ουσία, αναζητούμε τα μέσα και τους τρόπους που εξασφαλίζουν τη συμμετοχή των χρηστών και στη συνέχεια μεγιστοποιούν την ωφέλειά τους. Είναι φθηνή η πρόσβαση στο Διαδίκτυο; Μήπως πρέπει να παρέχεται δωρεάν σε κάποιες ειδικές ομάδες; Γνωρίζουν οι πολίτες σε τι θα τους χρησιμεύσει; Παρέχεται ένα οργανωμένο πλαίσιο προστασίας και αξιοποίησής του; Υπάρχει δίχτυ προστασίας από κακόβουλες επιθέσεις και ολιγοπωλιακές πρακτικές;

Οι αξίες που δημιούργησαν και στηρίζουν τη λειτουργία του Διαδικτύου σχετίζονται με τη σημερινή κρίση; Μπορούν να συνεισφέρουν στην αντιμετώπισή της;

II. Κρίση και Διαδίκτυο

Το Διαδίκτυο προέκυψε και εν μέρει συνεχίζει να λειτουργεί εκτός της παραδοσιακής αγοράς. Δεν εισήχθη στο χρηματιστήριο και εμείς οι δημιουργοί του δεν βρισκόμαστε σε κανένα μισθολόγιο. Θα ήταν αδύνατον να ξεκινήσει μέσα από τα γνωστά κανάλια του χρήματος λόγω του υψηλού ρίσκου και του εργατικού κόστους που προϋποθέτει η κατασκευή του. Σκεφτείτε μόνο πόσα δισεκατομμύρια ανθρωπομήνες διατίθενται για να παραχθεί το περιεχόμενο λίγων ημερών. Από την άλλη πλευρά, ας μην αδικούμε και την αγορά. Η ελευθερία, η καινοτομία και η έμμεση, και αργότερα, άμεση χρηματοδότηση είναι εκείνη που βοήθησε την περαιτέρω ανάπτυξή του.

Το Διαδίκτυο απέδειξε ότι η ιδέα της κλασικής αγοράς με το άμεσο χρηματικό αντίτιμο μπορεί να συμπληρωθεί με ουσιαστικές παραλλαγές της. Για παράδειγμα, το μοντέλο της ομότιμης συμπαραγωγής δεν συνδέει την παραγωγική διαδικασία με τη χρηματική αποζημίωση, αλλά με την εθελοντική μικροσυνεισφορά ανεξάρτητων χρηστών. Την ίδια στιγμή, χρίζει τον παραγωγό ομότιμο με τους υπόλοιπους παραγωγούς και με πλήρη πρόσβαση στην οικονομική διαδικασία. Από την πρώτη ύλη μέχρι και την κατανάλωση. Στον αντίποδα, η χρηματιστηριακή οικονομία έχρισε κυρίαρχο κίνητρο το άμεσο όφελος και την ευρεία ανισοκατανομή των αμοιβών και της προσπάθειας. Το ανώτερο στέλεχος απολαμβάνει πολλαπλάσια οφέλη από τα κατώτερα μέλη της ιεραρχίας.

Η σημερινή κρίση ανέδειξε τα όρια και τα προβλήματα της μονοδιάστατης υιοθέτησης του χρηματιστηριακού μοντέλου. Η αγορά, με την αρχαιοελληνική της έννοια, έχει αποδειχθεί το ανθεκτικότερο και το αρτιότερο μοντέλο, αλλά δεν αποτελεί πασπαρτού στην ανθρώπινη λειτουργία. Απαιτεί ανταγωνισμό από διαφορετικά μοντέλα και ευέλικτο πλαίσιο επιτήρησης.

Ίσως, αυτή η κρίση να είναι μιας πρώτης τάξης ευκαιρία για τους οικονομικούς θεσμούς να διδαχθούν από τις ηθικές αρχές του Διαδικτύου και να αξιοποιήσουν τις τεχνολογίες που τις υλοποιούν, έτσι ώστε να επιστρέψουν ένα μέρος της ευημερίας σε περισσότερους ανθρώπους. Γιατί εάν υπάρχει ένα πράγμα που υλοποιεί με επιτυχία η online κοινωνική μηχανή , είναι η μεταφορά της δύναμης από το κέντρο στα άκρα. Εκφράζει ένα αξιόλογο μέρος της συλλογικής ευφυΐας σε μαζικό επίπεδο με μικρό κόστος. Οι χρήσιμοι συνδυασμοί κεντρικών και αποκεντρωμένων μηχανισμών λήψης αποφάσεων θα αναδειχθούν στην πράξη και ανά περίπτωση .

Αυτό τον καιρό, αναπτύσσεται μια δυναμική μεταφοράς των συστατικών που προέκυψαν στο Web 2.0 προς παραδοσια κές λειτουργίες της οικονομίας και της πολιτικής. Οι δράσεις του έξυπνου πλήθους, όπως η χρηματοδότηση από το πλήθος (crowdfunding), ο ομότιμος δανεισμός (p2p lending) και η συνεργατική κατασκευή υλικών από τους χρήστες (π.χ. Fablabs), δοκιμάζουν την αποδοχή των αρχών του Διαδικτύου στην οικονομία.

II. Κρίση και Διαδίκτυο

Το ερώτημα για το πώς θα γίνει το Διαδίκτυο πιο χρήσιμο στους ανθρώπους δεν αφορά μόνο τους επιστήμονες. Απασχολεί κάθε χρήστη που προσπαθεί να λύσει τα προβλήματά του με αυτό. Σε αυτό το κείμενο, προσπάθησα να δώσω κατευθύνσεις, συνδυάζοντας τον ρόλο του χρήστη και του επιστήμονα. Άλλωστε, αυτή είναι η μαγεία της επανάστασης του Διαδικτύου. Βρίσκεται στα χέρια όλων και όχι μόνο των επιστημόνων. Οι χρήστες είναι πρωτίστως αυτοί που το αλλάζουμε και όσοι επιστήμονες δεν το συνειδητοποιούν, ασχολούνται με ανεπίκαιρα ζητήματα. Οι τεχνολογίες του Διαδικτύου άνοιξαν την πόρτα της οικουμένης σε πρόσωπα και σε πράγματα. Σε βιβλία και σε επιστήμες, σε καφενεία και σε καταστήματα. Προσδίδουν ταχύτητα και ευκολία αλλά όχι απαραίτητα νου και φαντασία. Ούτε καινοτομία και ευτυχία. Το ανθρώπινο μέτρο και η φύση είναι τα υλικά που μετατρέπουν τη δικτυωμένη ανθρωπότητα σε έναν καλύτερο κόσμο. Οι διαχρονικές αξίες πάντα μας εμπνέουν και θα πρέπει να ανανεωθούν για να αναδείξουν την ταιριαστή τεχνολογία.

Παντού Διαδίκτυο, αλλά στα μέτρα της ανθρώπινης φύσης. Τεχνολογική ή ανθρωπιστική η αφετηρία του καθενός, και οι δύο δρόμοι έχουν ενδιαφέρον. Μα πιο πολύ συναρπάζουν τα σημεία συνάντησής μας. Ας συμβιώσουμε!

Λοιπόν, έκλεισε. Σας περιμένω κάπου εκεί έξω. Ίσως σε ένα από τα φεστιβάλ του Διαδικτύου ή στην κοινότητα των Webvistas για να συζητήσουμε και να το αλλάξουμε.

Από το "ΠΩΣ ΘΑ ΖΗΣΩ ΜΕ ΤΟ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟ"

Table of Contents