ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

Πρόλογος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13

Η χαρά στο Δημοτικό ήταν η μπάλα στην πλατεία με αποκορύφωση το διπλό μικροί-μεγάλοι. Τώρα ως πατέρας καταλαβαίνω την αγωνία της μητέρας για την ασφάλεια και τη σωματική μου ακεραιότητα. Και τη δική μου ανεμελιά και την άγνοια κινδύνου. Η πλατεία ήταν το δικό μου Facebook και το Τwitter μου, λίγοι φίλοι, πολλοί γνωστοί και άγνωστοι. Η Google μου ήταν κυρίως στο σχολείο. Η πλοήγηση σχολείο-σπίτι ήταν καθημερινή και άλλαζε μόνο τα Σαββατοκύριακα. Δεν νοσταλγώ, αλλά επειδή έλαχε να ανήκω στη μεταβατική γενιά του Διαδικτύου, αναρωτιέμαι τι άλλαξε, πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα. Τι θα κάνουμε εμείς με τα παιδιά μας;

Η μητέρα μου δικαίως φοβόταν τους αγνώστους στην πλατεία, παρακολουθούσε τις κινήσεις μου, όσο μπορούσε, και με συμβούλευε να μην πάρω καμία καραμέλα. Άλλοι γονείς απαγόρευαν εντελώς το παιχνίδι στην πλατεία, ιδιαίτερα ύστερα από ένα κρούσμα κακοποίησης ανηλίκου. Ένας συμμαθητής που έπαιζε μόνος μέσα στην αυλή του, έγινε αστυνομικός όταν μεγάλωσε.

Πάντα ήταν δύσκολος ο ρόλος του γονιού, μα τώρα με το Διαδίκτυο κορυφώνεται. Μερικά παιδιά ίσως να ζουν ακόμη σε γειτονιά και πλατεία, σίγουρα όμως μεγαλώνουν και στο Διαδίκτυο. Η πλατεία έγινε διαδικτυακή, μεγάλη και παγκόσμια. Διαφορετική, αλλά και με κοινά χαρακτηριστικά. Ένα οικουμενικό χωριό.

Τόσο οι απλοί χρήστες όσο και οι επιχειρήσεις τα τελευταία χρόνια έκαναν ένα άλμα και ενσωμάτωσαν με τον δικό τους τρόπο το Διαδίκτυο. Οι επιστήμονες δείχνουν να μη βιάζονται.

Δεν είναι μικρό το ζήτημα. Δεν χωράνε οι αποσπασματικές λύσεις. Χρειάζεται ένα πλαίσιο δράσης για να ανθίσει η πρωτοβουλία του δασκάλου, του γονιού και του μαθητή. Προς το παρόν, επικρατούν οι κραυγές της απαγόρευσης και του τσελεμεντέ. «Μην κάνεις αυτό γιατί θα πάθεις» ή «κάνε αυτό για να πλουτίσεις».

Σήμερα η γενιά μου καλείται να γεφυρώσει το χάσμα που έχει δημιουργηθεί ανάμεσα στους νέους και στους μεγαλύτερους. Να γίνει η πυξίδα για αυτούς που αναζητούν να ορίσουν

τον εαυτό τους στη ραγδαία εξελισσόμενη πραγματικότητα.

Όσο καλύτερα και αν γνωρίζουν οι νέοι την τεχνολογία, δεν θα έχουν ποτέ την ολοκληρωμένη εικόνα του πλαισίου και την εμπειρία για την αποτελεσματική αξιολόγησή του. Τα ζητήματα του Διαδικτύου είναι μια ευκαιρία για να συναντηθούμε και να

δημιουργήσουμε μαζί. Θέτοντας ως κύριο προσανατολισμό την ενδυνάμωση του ατόμου μέσα σε ένα οικουμενικό γίγνεσθαι με ελεύθερο και καινοτόμο πνεύμα.

Τα τελευταία χρόνια βρέθηκα να ασχολούμαι καθημερινά με τα ζητήματα του Διαδικτύου. Το συνέδριο της επιστήμης του Web στην Αθήνα (websci09.org) ήταν το κομβικό σημείο.

Μετά ήρθε το μεταπτυχιακό στην επιστήμη του Web, οι Webvistas, η Ακαδημία Πολιτών, τα Webfests και τώρα αυτό το βιβλίο. Μια προσπάθεια για να συμπυκνώσω ένα πλαίσιο κατανόησης και συμπεριφοράς στα σημαντικότερα ζητήματα που ανοίγει καθημερινά το Διαδίκτυο.

Στόχος και οργάνωση του βιβλίου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17

Βασικοί Όροι . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  25

Ποιος ξεκίνησε το Διαδίκτυο και πώς λειτουργεί . . . . . . . . . . . . . . 29

I. Τι συμβαίνει σήμερα στο Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33

Πόσο μεγάλο είναι . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .33

Οι γενιές και οι προκλήσεις τους . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35

Η κοσμογονία του Διαδικτύου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .38

II. Η εφεύρεση: άνθρωποι και συγκυρία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .40

Ένας εφευρετικός συμβασιούχος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

Οι δύο Έλληνες του Διαδικτύου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

Οι επιρροές του Τιμ: οικογένεια και επιστήμη . . . . . . . . . . . . . . . .42

Οι ΗΠΑ μπροστά και η Ευρώπη απαντά . . . . . . . . . . . . . . . . . . .43

Η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

IV. Πώς λειτουργεί το Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .47

Η τεχνολογική υποδομή: απλή και ισχυρή . . . . . . . . . . . . . . . . . 47

Τι είναι το Διαδίκτυο; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48

Υπερκείμενο: εν αρχή ην ο λόγος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .50

Internet: το δίκτυο των δικτύων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .51

Αποκέντρωση, ισοτιμία και αναβλητικότητα . . . . . . . . . . . . . . . . .52

Οι τρεις πυλώνες του Web: HTML, URI, HTTP . . . . . . . . . . . . . . .56

Εφαρμογές πλοήγησης . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .59

Κάνε μου ερωτήσεις! Βελτιώνομαι… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..60

Οι εποχές του Διαδικτύου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62

Οι τεχνολογίες του Διαδικτύου αύριο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .64

Διαδίκτυο και κοινωνία . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .65

I. Ένας παλαιός κόσμος, τόσο καινούργιος… . . . . . . . . . . . . . . . . . . .69

Η επανάσταση των επαναστάσεων . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69

Τι πραγματικά αλλάζει . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71

IΙ. Η πηγή των αλλαγών που φέρνει το Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . 76

Πολιτική: αυτονομία και δημοκρατία στο Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . .78

Χακτιβισμός: ο ακτιβισμός του Διαδικτύου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .80

Απεργεί το Διαδίκτυο; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .82

Γίνεται Κυβερνοπόλεμος εκεί μέσα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .85

Κάνοντας τέχνη (με) το Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .90

Μπαμπά, πώς βγαίνουν τα χρήματα στο Διαδίκτυο; . . . . . . . . . . . . . 93

Νέα παραγωγή, διακυβέρνηση και ιδιοκτησία . . . . . . . . . . . . . . . . . .97

Μερικές βιομηχανίες άλλαξαν πολύ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101

IΙΙ. Google: ο πυρήνας της ζωής με το Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . .103

Τέλος στο διεθνές ολιγοπώλιο στην αγορά κινητής

τηλεφωνίας . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .107

Ο δρόμος δεν έχει μόνο δάφνες: Buzz, Wave, ειδήσεις

και ψηφιοποίηση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108

Και στο τέλος τι μένει; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .110

IV. Οι προκλήσεις των επιχειρήσεων στο Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . 113

Διαδίκτυο και άτομο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115

Ι. Από το χωριό στην πόλη και στον κόσμο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119

Homo connectus: ο δικτυωμένος άνθρωπος . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120

Ο ιδιωτικοποιημένος χώρος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .123

Παράγεται κοινωνικό κεφάλαιο στο Διαδίκτυο; . . . . . . . . . . . . . . . . 126

Μεγαλώνουμε μαζί με το Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130

Μήπως είναι δέκα τελικά οι μορφές ευφυΐας; . . . . . . . . . . . . . . . . . 131

ΙΙ. Συστημική προσέγγιση αντί εθισμού . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .136

Οι έμμεσοι κίνδυνοι για το άτομο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..140

Τελικά πόση ώρα να είμαι στο Διαδίκτυο; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .143

Tι γίνεται εκεί κάτω στην Ελλάδα; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ..150

Οικογένεια και Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152

ΙΙΙ. Το σχολείο πρέπει να αλλάξει. Πώς; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154

Το μάθημα της Πληροφορικής στο σχολείο . . . . . . . . . . . . . . . . . . .155

Η νέα προσέγγιση του Διαδικτύου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .156

Προς το μεταψηφιακό σχολείο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .158

Ο νέος διττός ρόλος του δασκάλου . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .161

Εν αρχή ην ο λόγος. Διαφορετικός… . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .163

Η ενσωμάτωση του Διαδικτύου στην εκπαίδευση . . . . . . . . . . . . . . . 166

Ιδέες για διδασκαλία με το Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170

Βικιπαίδεια: μετά τη μίμηση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .171

Και ο Όμηρος στο Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175

Το Διαδίκτυο ως σχολικό εργαστήρι . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177

IV. Η μαύρη πλευρά του ανθρώπου στο Διαδίκτυο . . . . . . . .  . . . . . 182

(ασυν)αίσθητο = συμπληρωματικό . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182

Χρήστες και Διαδίκτυο ενηλικιώνονται. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184

Μήνυμα, αναφέρσου! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .184

Πού πήγαν τα ενδιάμεσα φίλτρα, οέο; . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .186

Το πρώτο ανάχωμα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .187

Μια εισαγωγή στους κινδύνους . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189

Οι κίνδυνοι και οι απάτες αναλυτικά . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .190

Εστιάζοντας στους νέους . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  .198

Η χρήση του Διαδικτύου από τα παιδιά . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .199

Από τι κινδυνεύει το παιδί μου στο Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . .200

Οι άμεσοι κίνδυνοι αναλυτικά . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .201

Ο καθένας στη δουλειά του . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  210

Κώδικας και άνθρωποι, ένα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .213

Ι. Το Διαδίκτυο παράγεται και παράγει αξίες . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .217

Οι αξίες αλλάζουν περιεχόμενο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219

Online πρόσβαση: ένα οικουμενικό δικαίωμα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .220

Ανοιχτές Υποδομές . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .222

Ανοιχτή Πρόσβαση . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 224

ΙΙ. Κρίση και Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225

ΙΙΙ. Δικτυώνοντας την ανθρωπότητα εξανθρωπίζοντας

το Διαδίκτυο . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227